Yağmur Neden Yağar ?

YAĞMUR NEDEN YAĞAR: Yağmur günlük yaşantımızın çok önemli bir parçasıdır… Ama hiç merak ettiniz mi; yağmur neden yağar?..

Bazı yerlerde kuraklıktan yağmur duasına çıkılırken, bazı yerlerde de caddelerde sandallarla dolaşılıp, sel basan evlerden, eşyaları kurtarmaya uğraşırlar. Peki nasıl oluyor da gökten su yağıyor?

Aslında durum basit… Güneş ışığının etkisi ile yeryüzündeki su buharlaşıyor, yani gaz haline geçiyor; havadan hafif olduğundan atmosferde yükseliyor. Yükseldikçe hava soğuyor ve hava basıncı azalıyor. Su buharı soğudukça havadaki toz parçacıklarına tutunarak su damlası haline dönüşüyor ve bunların milyonlarcası havada birleşerek gözümüze bulut olarak görünüyorlar. Bulutları oluşturan bu su damlacıkları hemen yakınlarındakilerle sürekli birleşiyorlar, büyüdükçe büyüyorlar, ağırlıkları artıyor; yeterli ağırlığa ulaşınca yerçekiminin etkisi ile yere düşmeye başlıyorlar.

Yeryüzünden buharlaşıp, bulut oluşturup sonra yağmur olarak yeryüzüne dönen su buharının havada geçen bu macerası ortalama 8 gün sürüyor. Ancak bulutun içindeki su damlacıklarının tümü yağmur olarak yeryüzüne inmiyor. Bir bulutun en fazla yarısı yağmur olarak yağabilir ve bu da normalde 30 dakika sürer ama bulut devamlı olarak yeniden oluştuğundan yağmur saatlerce, hatta günlerce sürebilir.

Bu arada rüzgara bağlı olarak bulutlar devamlı hareket ettiklerinden yağmur çok geniş bir alana yağabilir. Bugüne kadar dünyamızda tespit edilmiş en yoğun yağış 26 Kasım 1970′de Guadaloupe’de olmuş, sadece bir dakikada 3.81 santimetre yağmur yağmıştır.

Atmosferde, yani başımızın üzerindeki havada 13 milyar ton su buharı bulunuyor. Bunun hepsinin bir anda yeryüzüne indiğini düşünebiliyor musunuz? Dünyamızda yağmurun çoğu, yani yüzde 78′i okyanusların üzerine yağıyor. Bu da çok normal çünkü havanın içindeki su miktarının kaynağı hemen hemen aynı oranda okyanuslardan geliyor.

Yağmur damlalarının yarıçapları 0.5 milimetreden 6.35 milimetreye kadar değişebiliyor. 5 milimetre yarıçapındaki bir yağmur damlasının 1800 metre yükseklikteki bir buluttan çıkıp başınızın üstüne düşmesi için geçen zaman yaklaşık 3 dakikadır. Yani aslında şemsiyenizi açabilmeniz için yeterli süre vardır.

Suni yağmur yaratabilmek için günümüzde temeli su damlacıklarının yapışabilmesi için çekirdek görevi yapabilecek tozları bulutun içine gönderebilmek olan bazı teknolojiler geliştirildi. Bunun için bulut uçak veya helikopterden gümüş iyodür ile bombalanıyor. Bu yöntemle yağmur miktarı yüzde 13 oranında artırılabiliniyor. Yağmurun oluşabilmesi için ana etkenlerden biri olan toz parçacıklarının, yani hava kirliliğinin artması ise tam tersi etki yapıyor, bu durumda damlacıklar küçülüyor ve yağmur olarak yere düşmeyi başaramıyorlar.

Ormanda yağmur daha fazla mı yağar

Aslında ormanlar yağmur yağmasına neden olamazlar. Bulut ve yağışın oluşum teorilerinde ormanlar hiç bir şekilde yer almaz. Ama ormanlar yağışın verimini artırırlar. Diğer bir deyişle, aynı şartlara sahip iki noktanın ağaçlı olanında daha fazla yağış alınır. Bunun nedeni, ormanlık alanda hava daha nemlidir. Ağaçlar buharlaşma ve terleme ile havaya da daha fazla nem kazandırırlar. Nemli bir havada örneğin yere düşen yağmur damlaları (kuru havaya göre) daha az buharlaşmaya uğrar. Bu nedenle, ormanlık bölgede daha fazla ve daha büyük damla küçülüp buharlaşmadan yere ulaşabilir.

Özetlemek gerekirse, “ağaç olduğu için bir yere yağmur” yağmıyor; aslında “yağmurlu yerde daha fazla orman” oluşuyor. Bunu anlamak için örneğin Bahara Çölleri gibi yerlere ağaç dikip sulayarak büyütün, ama yağmur yağdırmanız yine de mümkün olamaz. Benzer şekilde rüzgar altında kalan dağ yamaçlarına da ağaç dikerek yağmur yağdıramazsınız.

Ayrıca yağmur, yağdığı yerde oluşmaz. Yağış bırakan bulutlar/sistemler genellikle çok uzaklardan gelir. Ama bir noktada alınan yağışın miktarı (yağışın oluşumu değil!) o noktadaki ağaç gibi yeryüzü koşulları ile yakından ilişkilidir.

      

               Yağız Ege UBUZ/Baran ÖZSAY         6/G